Blogs

Er was geen plan B

Het is alweer bijna een maand geleden dat het ongelooflijke gebeurde. Met een verschil van minder dan 1% ‘won’ nee van ja en werden de vredesakkoorden tussen de Colombiaanse regering en de FARC afgewezen door de mensen die stemden tijden het referendum. Wat is er sindsdien gebeurd?

Er was geen plan B

Onzekerheid

De eerste reactie was er een van onzekerheid, want dit had niemand verwacht. Niet de ‘ja’-stemmers, maar zeker ook niet de ‘nee-stemmers’. Er was geen plan B, niemand wist wat er zou gebeuren. Er was angst dat geweld opnieuw zou oplaaien, er was angst dat de FARC en/of de regering de handdoek in de ring zouden gooien, er was angst onder de ‘ja’-stemmers dat zij wellicht nu gevaar lopen.

Maar gelukkig bleef het rustig. Gelukkig spraken de partijen uit dat ze niet zomaar zouden opgeven en dat het staakt-het-vuren van kracht zou blijven. President Santos heeft twee weken de tijd genomen om met representanten van zowel de groepen die tegen stemden als die voor stemden in gesprek te gaan. Hij heeft naar hen geluisterd en suggesties voor aanpassingen in de akkoorden in ontvangst genomen. En na die twee weken ook heel duidelijk gezegd: sommige voorstellen zijn haalbaar, sommige waarschijnlijk niet, en sommige zijn simpelweg onmogelijk. Aangevend dat er duidelijke grenzen zijn in hoeverre de akkoorden aangepast kunnen worden.

Inmiddels is de regering opnieuw met de FARC in gesprek en ze hebben de hoop uitgesproken nog dit kalenderjaar tot een overeenkomst te komen.

Hoewel…, rustig?

Het bleef rustig qua geweld, maar zeker niet qua acties. Duizenden en duizenden mensen gingen op 5 oktober de straat op om te laten weten dat ze wél een vredesakkoord willen. En wel nú. Duizenden mensen, roepend om vrede.

Een week later opnieuw, dit keer met slachtoffers van het gewapende conflict als de hoofdpersonen van een emotionele optocht. Mensen stonden langs de kant met witte bloemen, die als teken van solidariteit en vrede werden overhandigd aan de slachtoffers die voorbij liepen. . “Het spijt ons dat we jullie in de steek gelaten hebben”, stond geschreven op sommige spandoeken.

Spandoek Colombia demonstratie

Een tentenkamp ontstond op het Simon Bolivar plein, het reusachtige plein in het centrum van de hoofdstad Bogotá. “Wij blijven hier totdat er een akkoord is”, aldus de initiatiefnemers. En het kamp groeit, ook verschillende van mijn collega’s slapen er om de beurt een nacht. En elke dag zijn er acties, vieringen, bijeenkomsten om aandacht te vragen voor de vredesakkoorden.

Verdeeldheid

Het referendum heeft de enorme verdeeldheid in het land ontmaskerd. Nu weten we wie er ja stemde en wie er nee stemde, en dat is niet makkelijk. Ook op mijn kantoor was de spanning te snijden, werd er niet meer met elkaar gesproken. Mijn collega’s die ‘nee’ stemden durfden niet meer te spreken en verloren opmerkelijk genoeg niet alleen figuurlijk maar ook letterlijk hun stem.

Het heeft ook verdeeldheid binnen het ‘nee’-kamp blootgelegd. Al enkele dagen na het referendum kwam er een verklaring van de manager van de campagne van de Uribistas (Centrum Democratische partij onder leiding van voormalig president Alvaró Uribe) dat de ‘nee-campagne’ niet gericht was op het uiteggen van de akkoorden maar op het inspelen op emoties. Het doel was om mensen op te fokken, zodat ze boos naar de stembus zouden gaan. En, zoals ik in andere blogs al schreef: er zijn ook vele leugens verspreid.

Een van de grootste leugens is die rond de zogenaamde ‘gender-ideologie’. Een discussie die al eerder in Colombia oplaaide rond een boekje over gendergelijkheid dat door het ministerie van onderwijs werd gelanceerd raakte verweven (verstrikt) met de opvattingen rond de vredesakkoorden. En daar werd in de ‘nee’-campagne handig op ingespeeld.
Waar aan de onderhandelingstafel werd erkend dat vrouwen en mensen van de LGBT-gemeenschap méér dan anderen slachtoffer zijn geworden van het gewapende conflict en daarom een gedifferentieerde benadering verdienen, gingen met name vertegenwoordigers en predikanten van pentecostale kerken hiermee aan de haal en beweerden dat er een ‘gender-ideologie’ opgelegd werd aan het land met deze akkoorden. Klinkklare onzin, maar er zijn schattingen die beweren dat hierdoor zo’n 2 miljoen mensen voor ‘nee’ hebben gestemd. Ook de kerken zijn tot op het bot verdeeld en dat is weer eens pijnlijk duidelijk geworden in de uitslag van het referendum.

Hoop

Ondanks de onzekerheid en instabiliteit is er hoop. Hoop die versterkt wordt doordat de wil van beide partijen om tot een oplossing te komen groot is. Hoop die versterkt wordt door de vele acties ook door jongeren. Een generatie die droomt van een ander Colombia en deze droom niet zomaar opgeeft nu de weg er naartoe nog meer obstakels blijkt te hebben dan al gedacht. Zij waren de initiatiefnemers van de grote optochten in Bogotá.

Ook slachtoffers nemen initiatief. Bijvoorbeeld John Hoyos wiens vader ontvoerd en vermoord werd door de FARC. Hij organiseerde een tocht met slachtoffers die verschillend stemden tijdens het referendum. Ze willen letterlijk verder dat dit ‘nee’ en ‘ja’ en liepen 485 kilometer van Cali naar Bogotá om op te roepen tot een vredesakkoord: “Wij hebben de kosten van deze oorlog al betaald. Velen van ons hebben familieleden verloren. We willen ons steentje bijdragen zodat we later tegen onze kinderen en kleinkinderen kunnen zeggen ‘toen we moesten strijden voor de vrede deden we dat’.”

Colombia demonstreren vrede

Die andere 34 miljoen mensen

Vaak lees ik in de Nederlandse media zinnen als ‘…een meerderheid van de burgers vond de voorwaarden te mild voor de FARC-leden’ (Friesch Dagblad 24-10-16 en ook op nu.nl). Dit is een onwaarheid die ik bij deze recht wil zetten. Colombia telt ongeveer 47,2 miljoen bewoners, waarvan er 34.899.945 stemgerechtigd waren. Van dat aantal mensen ging slechts 37,4% naar de stembus. Kortom: 13.066.945 mensen hebben hun stem uitgebracht. Dat is slechts zo’n 27% van de totale bevolking, waarvan ietsje meer dan de helft voor nee stemde. Kortom: 13,6% van de Colombiaanse bevolking stemde voor ‘nee’. Dat is niet ‘de meerderheid van de burgers’, bovendien, zoals ik hierboven al schreef, was het argument om nee te stemmen lang niet altijd dat de voorwaarden voor de FARC-leden te mild waren.

34 miljoen mensen: volwassen, jongeren en kinderen hebben niet gestemd. Sommigen omdat ze niet over voldoende informatie beschikten, sommigen omdat ze nog niet stemgerechtigd zijn en anderen om andere redenen. Laten we hun stem niet vergeten. Hun verlangen naar vrede en veiligheid. Laten we beter opletten wat we schrijven.

Een hartelijke groet uit Bogotá,

Inge Landman,

Theologe, uitgezonden naar Colombia voor Kerk in Actie

 

Foto's: caracol.com.co (si+no) en Anna Vogt