Blogs

Trots op leerstoel Religie in Duurzame ontwikkeling

Donderdag 13 juni sprak Azza Karam haar rede uit bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar ‘Religie en Duurzame Ontwikkeling’ aan de Faculteit Religie en Theologie van de Vrije Universiteit Amsterdam.

Trots op leerstoel Religie in Duurzame ontwikkeling

De van oorsprong Egyptisch-Nederlandse Karam is o.a. voorzitter van een speciale VN-taskforce voor religie en ontwikkeling in New York. ICCO sponsort deze leerstoel, samen met de ACT Alliance, omdat wij ‘religie en ontwikkeling’ hoog op de agenda willen zetten. 

Azza Karam ziet een grote leegte in internationale samenwerking: overheden, hulporganisaties, maar ook multilaterale instellingen, zoals de Verenigde Naties hebben weinig oog de rol die religie speelt in duurzame ontwikkeling. Ook veel internationale hulporganisaties die vanuit Nederland opereren, hebben in de regel weinig affiniteit met het werken met kerken, moskeeën en andere geloofsgemeenschappen. Nederland, één van de meest seculiere landen in de wereld, kan soms zelfs ‘allergisch’ reageren op religieuze opvattingen en  expressies in de publieke ruimte. Vanuit een niet-westers perspectief werkt deze houding bevreemdend. 

Religie speelt onmiskenbaar een grote rol in de levens van miljarden mensen. Wereldwijd belijdt 84% van de wereldbevolking een geloof. Hulpverleners die daar blind voor zijn, slaan de plank soms volledig mis. Denk aan de bestrijders van de ebola-epidemie in West Afrika. In sneltreinvaart werden lokale ziekenhuizen opgezet en -gekleed in witte pakken- uiterst besmettelijke lichamen van pas overleden ebolapatiënten met ontsmettingsmiddelen bespoten. Een noodzakelijke aanpak, maar de lokale bevolking kwam ertegen in verzet. Veel West-Afrikanen geloven dat zij spiritueel contact met hun voorvaderen kunnen krijgen door het dode lichaam aan te raken. Ze waren niet direct bereid dit rouwritueel op te geven.
Hulp werkt daarom beter als deze is afgestemd op de lokale denkbeelden, behoeften en cultuur, zo weten we uit ervaring. In Ethiopië overwonnen arme boeren hun weerstand tegen nieuwe landbouwtechnieken nadat de kerk, aangemoedigd door de lokale hulporganisatie, met de boeren was gaan praten over Gods schepping en het belang van duurzaamheid. 

Religie is niet altijd pais en vree en kan ook ondermijnend en ontwrichtend werken in een samenleving. Religieuze leiders prediken dat vrouwen minder waard zijn dan mannen, wijzen homoseksualiteit af en roepen zelfs op tot haat tegen andere religies. Zulke preken kunnen ontwikkeling afremmen. Religie mag hier dan het probleem zijn of worden misbruikt, diezelfde religie kan ook weer een inspiratiebron zijn voor het vinden van oplossingen.

“Een door het geloof geïnspireerde aanpak, zou voorbij de seculiere-religieuze geschillen moeten reiken en ook voorbij de geschillen tussen het westen en de anderen. Het zou geloof-in-markten en geloof-in-goddelijkheid even zwaar moeten laten wegen,” zegt Azza Karam in “If you need us, allow us”, een rapport dat de Civic Engagement Alliance over dit onderwerp uitgaf in 2018. 

Azza Karam benadrukte in haar rede dat religie overal aanwezig is, het is onderdeel van de cultuur van een land, en dus ook van relaties tussen mensen en organisaties. Religie doet er altijd toe in ontwikkeling. Het is niet weg te denken. Maar gaat zij verder: religie moet daarbij wel trouw zijn aan de universele rechten en individuele vrijheden van mensen.
Hoe het ook kan? Op de Molukken werkt een lokale organisatie -met steun van ICCO- niet alleen aan het verduurzamen van de nootmuskaat productie, maar ook aan een betere verstandhouding tussen de religieuze groepen die daar op gespannen voet met elkaar samenleven. Nu mensen van verschillende religieuze achtergrond - anders dan voorheen - met elkaar handel bedrijven, neemt het onderlinge vijandbeeld af, en kunnen conflicten minder gemakkelijk oplaaien.  

Verschillende VN-organisaties ontwerpen richtlijnen voor partnerschappen met ‘faith-based’ organisaties; er is een jaarlijks VN-symposium over de rol van religie.  Het Nederlands ministerie van Buitenlandse Zaken stelde een speciale religie-expert aan en heeft onlangs nog een expertbijeenkomst voor ambassadeurs over het onderwerp georganiseerd. Er is een Nederlands platform voor Religie en Ontwikkeling in oprichting. ICCO doet daar aan mee. Maakt religie in internationale samenwerking een comeback? Dat is goed. Maar mij betreft is het in ons werk altijd aanwezig geweest.

Fotograaf: Anahi Clemens

ICCO International maakt gebruik van cookies We gebruiken cookies om u gepersonaliseerde content te tonen, delen via social media mogelijk te maken en om bezoekgedrag te analyseren. Als u verder gaat accepteert u onze cookies.