Nieuws

Protesten Bolivia: luister naar de jongeren

Evo Morales is voor de vierde keer verkozen tot president van Bolivia. En dit gaat niet zonder slag of stoot. De oppositie zegt dat er fraude is gepleegd bij het tellen van de stemmen en veel mensen – met name jongeren – zijn de straat opgegaan om de protesteren. Een interview met Conny Toornstra, ICCO’s Regiomanager in Latijns-Amerika, die in Bolivia woont en de protesten op de voet volgt.

Protesten Bolivia: luister naar de jongeren
Wat is er aan de hand?

Na de verkiezingen van 20 oktober, heeft Evo Morales zich voor de vierde keer op een rij uitgeroepen tot president. Er wordt echter door een groot deel van de bevolking aangenomen dat er gefraudeerd is met de verkiezingsuitslag. De ontevredenheid begon eigenlijk al meer dan drie jaar geleden met een referendum waarin de meerderheid van de bevolking aangaf tegen een nieuwe verkiezingstermijn met Morales te zijn, maar ondanks deze uitslag stelde Morales zich toch verkiesbaar.
Waar de protesten eerst begonnen om onvrede te uiten over de gepleegde fraude, lopen de eisen van de demonstranten steeds verder op. Eerst moest er een hertelling van de stemmen komen met een eventuele tweede ronde, vervolgens moesten er nieuwe verkiezingen komen en nu eisen de meest radicale groepen dat Morales opstapt. En de onvrede gaat verder dan de verkiezingen: protestanten eisen een herstel van de democratie en onafhankelijke instituten, zoals de rechterlijke macht. Met name jongeren zijn boos over de afbraak van de democratie in het land.

Dagelijks worden de protesten groter in het land, in alle steden. Hier en daar monden de protesten en blokkades uit in rellen en botsingen tussen voor- en tegenstanders van Morales. Er zijn al drie doden gevallen en veel gewonden. De situatie is zorgelijk. Maar er wordt ook in vrede en op creatieve wijze gedemonstreerd: jongeren lopen met Boliviaanse vlaggen door de straten en elke avond om negen uur gaan mensen op pannen slaan. Er heerst ook hoop op verandering.

ni mesa ni evo

De focus van Morales – als Bolivia’s eerste inheemse president – lag oorspronkelijk op de rechten van de armere mensen: inheemse volkeren en boeren. ICCO heeft vooral projecten in Bolivia die zich richten op deze doelgroep. Hoe kijken zij nu aan tegen Morales?

De focus van Morales en zijn politieke partij MAS lag inderdaad oorspronkelijk op de rechten van de armsten. Boeren en indianen waren ooit trots dat ze een inheemse president hadden, maar velen voelen zich nu eerder ontgoocheld en verward door zaken die niet goed gaan en een steeds autoritairder gedrag van de regering van Morales. Zo heeft de overheid in de afgelopen jaren meer belang gehecht aan de economische ontwikkeling van Bolivia dan aan het behoud van natuur en bossen waar veelal indianen wonen. Terwijl hij in zijn eerste jaren als president juist voor de bescherming van de natuur en indianen gebieden pleitte, ging hij later met grote landbouwbedrijven en mijnindustrie in zee om de groei van de economie te bevorderen. Niet voor niets zijn onlangs veel Bolivianen de straat opgegaan om te protesteren tegen het milieubeleid van Morales, naar aanleiding van de bosbranden in het oosten van het land.
Het is lastig om te zeggen hoe boeren en indianen nu tegen Morales aankijken, je kunt mensen niet zomaar in groepen op delen. Ook onder hen heerst verdeeldheid: je hebt voor- en tegenstanders. Bovendien ziet niet iedereen heil in de de grootste oppositiepartij, die voor velen van hen bekend staat als een blanke elite partij.

Er zijn meer crisissen in Zuid-Amerika. Venezuela ligt plat en in Chili is de grootste volksopstand sinds de dictatuur in de jaren 80. Heeft dit wat met elkaar te maken?

Waar het in Bolivia vooral gaat over herstel van de democratie, en van onafhankelijke instituten zoals de rechterlijke macht, gaat het in Chili meer over (inkomens)ongelijkheid en toegang tot onderwijs. De grote gemene deler is wel dat het vooral jongeren zijn die het beeld op straat bepalen; en het zijn massale opstanden, niet alleen in de hoofdsteden.
Venezuela is wel een ander verhaal. Veel mensen in Bolivia zijn bang om een tweede Venezuela te worden. De vluchtelingen uit Venezuela in de omringende landen, waaronder Bolivia, hebben veel impact op de bevolking.

Wat moet er gebeuren om de rust weer te herstellen?

Het is lastig om daar een duidelijk beeld over te scheppen, er is verdeeldheid en de regering geeft behalve de hertelling door internationale organisaties, geen krimp. Dat is ook gelijk de grote zorg: hoe komt hier een uitweg uit? Op dit moment denk ik dat de rust hersteld kan worden met nieuwe verkiezingen en een pakket aan maatregelen die tegemoet komen aan de eisen voor democratie. Jongeren moeten daar op een serieuze manier bij betrokken worden, zij zijn de toekomst van het land en zij zijn in grote getale aanwezig in de protesten.

Kan ICCO hier aan bijdragen?

Onze impact zal natuurlijk nooit zo groot zijn dat we de democratie van een land kunnen beïnvloeden, maar op kleine schaal dragen we zeker bij. Zo werken we via het programma Civic Engagement Alliance om jongeren en inheemse volkeren te laten opkomen voor hun rechten. Dit doen ze door te participeren in lokale debatten en door regelgeving te beïnvloeden van met name lokale overheden. Ook werkt ICCO aan plattelandsontwikkeling en bedrijvigheid van jongeren, boeren en inheemse volkeren die georganiseerd hun mogelijkheden en behoeften zichtbaar maken voor een groter publiek.